Glas kleuren in de geschiedenis en vandaag

Laten we eens kijken hoe glas in de dageraad van de geschiedenis werd gekleurd en hoe het vandaag de dag wordt gedaan. In welke fase van het glasproductieproces wordt de kleur toegevoegd en welke alledaagse en bizarre substanties worden gebruikt om glas te kleuren.

Kleur is het meest opvallende kenmerk van glas. We nemen kleur waar vóór de vorm en zelfs vóór de slijping. Het kan ook een van de meest interessante en mooie eigenschappen van glas zijn. De kleur bepaalt soms het nut van een glazen voorwerp, bijvoorbeeld wanneer het de inhoud beschermt tegen uv-straling, maar het bepaalt bijna altijd de aantrekkelijkheid en wenselijkheid ervan. Laten we eens kijken hoe glas in de dageraad van de geschiedenis werd gekleurd en hoe het vandaag de dag wordt gedaan. In welke fase van het glasproductieproces wordt de kleur toegevoegd en welke alledaagse en bizarre substanties worden gebruikt om glas te kleuren.

In de dageraad van de geschiedenis

Rond 3500 v.Chr. begon de productie van het eerste echte glas in Mesopotamië en het oude Egypte. Enkele van de eerste gekleurde glazen voorwerpen waren kralen en kleine vazen. Deze vroege glasblazers ontdekten dat het toevoegen van verschillende substanties aan de gesmolten massa de uiteindelijke kleur veranderde. Zodra de methoden voor het produceren van gekleurd glas waren ontdekt, begon een explosie aan experimenten. Het doel was om stoffen te vinden die specifieke kleuren in glas zouden creëren.

In de 8e eeuw legde de Perzische alchemist Abu Musa Jabir ibn Hayyan, vaak simpelweg bekend als "Geber", tientallen recepten vast voor het produceren van glas in bepaalde kleuren. Geber wordt vaak de "vader van de chemie" genoemd omdat hij begreep dat metaaloxiden een sleutelcomponent zijn voor het kleuren van glas. (Je kunt meer lezen over de geschiedenis van glas hier.)

Glas-in-lood

Religieuze organisaties behoorden tot degenen die prikkels boden aan de vroege glasmakers. Glas-in-loodramen werden meer dan 1000 jaar geleden een zeer populaire toevoeging aan kerken, moskeeën, synagogen en andere belangrijke gebouwen. De kunstenaars die deze artistieke ramen produceerden, hadden een breed scala aan kleuren nodig om een realistische glas-in-loodscène te creëren. Hun zoektocht naar een volledig kleurenpalet was een stimulans voor verder onderzoek en experimenten, wat leidde tot het creëren van een enorm scala aan gekleurd glas.

Hoe wordt glas vandaag de dag gekleurd?

Elke glasblazerij heeft haar eigen tradities en eigen geheime recepten voor het creëren van een kleurengamma. Verwacht geen exacte recepten voor specifieke tinten, want elke meester-glasblazer bewaart deze exacte recepten als een kostbaar geheim. Wat we je echter wel kunnen onthullen, is het kleurproces. En er wachten ons ook curiositeiten, zoals het gebruik van uraniumoxide of het kleuren van glas met koemest. Maar daarover later meer.

Kleurproces van glas

De natuurlijke kleur van glas is groenachtig. Daarom moet het worden ontkleurd. Hiervoor wordt natriumnitraat of mangaandioxide gebruikt. Zodra een kleurloos mengsel (wat de standaard is) is voorbereid, kan men beginnen.

Droog mengen

Hoewel de volgende beschrijving eenvoudig lijkt, is het dat absoluut niet. Het kleuren van glas is nauwkeurig werk en daarom is het belangrijk om alles zorgvuldig te meten, voor te bereiden en te plannen. De metaaloxiden die worden gebruikt om glas te kleuren, worden in poedervorm bewaard. Deze oxiden worden direct toegevoegd aan het droge mengsel van de glasbatch en alles gaat in de menger. Het mengsel moet perfect homogeen zijn, dus er wordt niet bespaard op het mengen.

In de smeltoven

Het perfect gecombineerde mengsel wordt vervolgens in een enorme smeltoven geladen en gesmolten totdat gesmolten glas wordt gevormd, waaruit vervolgens de bekende kristallen producten worden gecreëerd.

Het moet overeenkomen

Bij elke kleurmenging moet de tint worden aangepast om voor honderd procent overeen te komen. In hoogwaardige glasblazerijen is het onmogelijk dat individuele partijen kleur met dezelfde naam zelfs maar een halve toon afwijken. Daarom wordt bij elke mengeling eerst een "controle-staaf" gemaakt om te beoordelen of de kleur correct is gemengd. Als de kleur niet met absolute precisie is gemengd, gaat de hele partij van 350 kg verloren, en dat is zonde.

We mengen de droge ingrediënten, mengen en smelten.

Bewezen recepten

Glaskleuren zijn een basiselement; experts beweren dat het mogelijk is om een aangepaste kleur te creëren, maar elke kleur moet een chemische ontwikkeling en onderzoek ondergaan voordat deze kan worden gemengd. Dit kost veel tijd en tegen de tijd dat een dergelijke ontwikkeling plaatsvindt, is de kleur misschien niet meer in de mode. Daarom houden glasmakers vast aan bewezen glaskleuren, recepten van wel 160 jaar oud die van generatie op generatie worden doorgegeven.

Glas als kameleon

Gekleurd glas ondergaat uiteindelijk een eindinspectie onder verschillende lichtvariaties. Het ziet er volledig anders uit onder kunstlicht en anders onder natuurlijk licht. Ook de dikte van de glaswand speelt een rol. Bij een dikkere wand lijkt de kleur geconcentreerder dan bij een dunwandig glas. Het is ook nodig om rekening te houden met welke slijping geschikt is voor welke kleur, omdat niet alle glaskleuren ideaal zijn om te slijpen. Kleuren beïnvloeden ook de hardheid van het glas. Kortom, glas kleuren is niet zomaar iets, het is een hele wetenschap. Daarom is het goed om vast te houden aan oude en bewezen formules.

Kleurenpalet

Het recept voor het produceren van gekleurd glas houdt meestal het toevoegen van metaaloxide aan het glas in, dat weten we al. De onderstaande tabel somt enkele van de metaaloxiden op en de kleuren die ze creëren. De lijst bevat ook mangaandioxide en natriumnitraat. Dit zijn ontkleurders: materialen die de invloed van de kleur van onzuiverheden in het glas neutraliseren. De tabel moet slechts als richtlijn worden beschouwd omdat, zoals we al zeiden, de specifieke verbindingen en recepten door elke meester-glasblazer voor zichzelf worden gehouden.

Dit is slechts om een idee te krijgen, er zijn nog veel meer kleuren, evenals verbindingen die worden gebruikt.

Verwar kleuren niet met verven

Hoewel dit waarschijnlijk op het eerste gezicht duidelijk is, benadrukken we het liever. Niet al het gekleurde glas wordt gecreëerd van gesmolten gekleurd glas. Er is veel glas dat pas na voltooiing van het product wordt gekleurd door het spuiten van kleuren. Bijvoorbeeld de hele populaire collectie Rainbow, of Plantica. Bij kwaliteitsproducenten in Tsjechië zijn deze kleuren permanent, duurzaam en volkomen veilig; bovendien ziet het er geweldig uit, wat denk je?

Curiositeiten tot slot

Atoomglas

Wist je dat er glas bestaat dat met uranium werd gekleurd? Preciezer gezegd, met uraniumoxide, vaak met een mengsel van ijzeroxide om de groenachtige kleur te versterken. Je kunt het vinden onder namen als uraniumglas, atoomglas, vaselineglas. Dit glas werd voornamelijk geproduceerd tussen 1850 en 1920, toen het het populairst was. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd al het uranium in beslag genomen en stopte de productie van uraniumglas. Tot 1959, toen de productie opnieuw begon, maar niet op significante wijze, omdat uranium erg duur was en blijft.

Tot op de dag van vandaag zijn er absolute enthousiastelingen en verzamelaars van atoomglas die uitgebreide collecties bezitten. Het glas heeft een lichtgeelgroene kleur, en als het aan uv-licht wordt blootgesteld, heeft het een prachtige, misschien een beetje enge gloed. Hoe vreemd het ook klinkt, dit glas is op geen enkele manier radioactief omdat uraniumoxide stabiel genoeg is om geen straling te veroorzaken. Dit glas is absoluut fascinerend en zeker het bekijken waard.

links uraniumglas onder normaal licht / rechts onder uv-licht

Glas met koemest

Onze voorouders wisten absoluut alles te gebruiken. De amberkleur van glas, waar we nog steeds zo van houden, werd door onze voorouders gecreëerd door gebruik te maken van een organische substantie toegevoegd aan de gesmolten massa. De algemeen directeur van Českomoravské sklárny, František N. Paraubek, stelt in zijn boek Sklářské besedy (1944) dat tot de bewezen methoden behoren "...stro, hooi, zaagsel, roet, kolen, cokes, grafiet en koemest."* We kunnen ons niet voorstellen hoe dat in de hoofden van de glasmakers van die tijd opkwam; het zou een grappig verhaal kunnen zijn. Hoe dan ook, we zijn erg blij dat ze die koemest in de gesmolten massa hebben gegooid, want amber is prachtig en we drinken er graag uit, op elk moment.

*Citaat uit het artikel "Glazen met koemest, Museum Valašsko"

Vergeet niet dat glas onoplosbaar is in water, net als al zijn componenten, dus aarzel niet, "Proost".